เทศกาล กับการใช้เงินของคนไทย เมื่อความสุขมาคู่บิลที่ต้องจ่าย

Spawn
25 เม.ย. 26
15:34
42 views

เทศกาล กับการใช้เงินของคนไทย นี่คือช่วงเวลาที่คนไทยใช้เงินมากขึ้นจริง โดยเฉพาะปีใหม่และสงกรานต์ที่มีทั้งการเดินทาง สังสรรค์ ซื้อของขวัญ และให้รางวัลตัวเอง ส่งผลให้เกิดเงินสะพัดระดับแสนล้านบาท เช่น ปีใหม่ 2569 คาดว่าแตะ 111,609 ล้านบาท แต่ในความคึกคักนี้ก็มาพร้อมความเสี่ยงด้านหนี้ หากไม่มีการวางแผนล่วงหน้า

เทศกาลทำให้คนไทยใช้เงินมากขึ้นจริงไหม?
คนไทยใช้เงินกับอะไรบ้างในช่วงเทศกาล?
ทำไมคนไทยเริ่มเปย์ตัวเองมากขึ้นในช่วงเทศกาล?
เทศกาลแต่ละแบบ ทำให้คนไทยใช้เงินต่างกันยังไง?
การจ่ายเงินยุคดิจิทัล ทำให้เงินไหลง่ายขึ้นไหม?
วิธีคุมค่าใช้จ่ายช่วงเทศกาล แบบไม่ทำลายความสุข

เทศกาลทำให้คนไทยใช้เงินมากขึ้นจริงไหม?

คำตอบคือ “จริง” และไม่ได้เพิ่มแบบเล็กน้อย แต่เพิ่มในระดับที่มีผลต่อทั้งพฤติกรรมคนและภาพรวมเศรษฐกิจ โดยข้อมูลช่วงปีใหม่ 2568–2569 ชี้ว่าเงินสะพัดอยู่ในช่วงประมาณ 109,313–111,609 ล้านบาท และยังเติบโตต่อเนื่อง แม้เศรษฐกิจโดยรวมจะไม่ได้ฟื้นตัวเต็มที่ก็ตาม นั่นหมายความว่า “เทศกาล” มีแรงดึงดูดในการใช้เงินมากกว่าสภาพเศรษฐกิจบางช่วงเสียอีก

ถ้าดูพฤติกรรมลึกลงไป จะเห็นว่าการใช้เงินช่วงนี้ไม่ได้เกิดจากความจำเป็นเพียงอย่างเดียว แต่เกิดจาก “บริบทของช่วงเวลา” เช่น วันหยุดยาว การรวมตัวของครอบครัว หรือแม้แต่กิจกรรมที่เกิดขึ้นเฉพาะเทศกาล ทำให้ค่าใช้จ่ายหลายอย่างถูกปลดล็อกพร้อมกัน ไม่ว่าจะเป็นค่าเดินทาง ค่ากิน ค่าของขวัญ หรือค่าประสบการณ์ใหม่ ๆ

ที่น่าสนใจคือ แม้ผู้บริโภคจะระมัดระวังการใช้เงินมากขึ้นจากค่าครองชีพ แต่กลับยัง “ยอมจ่าย” ในช่วงเทศกาล เพราะมองว่าเป็นช่วงเวลาที่ควรใช้ชีวิตหรือให้รางวัลตัวเอง ซึ่งกลายเป็นเหตุผลสำคัญที่ทำให้เงินยังหมุนในระบบ แม้รายได้จะไม่ได้เพิ่มขึ้นตาม

เงินสะพัดช่วงปีใหม่บอกอะไรเกี่ยวกับกำลังซื้อ

เงินสะพัดช่วงปีใหม่ไม่ได้สะท้อนแค่ “คนมีเงินมากขึ้น” แต่สะท้อนว่า “คนเลือกใช้เงินในช่วงเวลาที่มีความหมาย” มากกว่า โดยปีใหม่ 2569 ที่คาดว่าจะมีเงินหมุนเวียนกว่า 111,609 ล้านบาท เพิ่มขึ้นราว 2% จากปีก่อน แสดงให้เห็นว่ากำลังซื้อยังไม่หายไป แต่ถูกใช้อย่างมีจังหวะมากขึ้น

อีกมุมหนึ่ง ตัวเลขการใช้จ่ายเฉลี่ยต่อคนก็ชี้ชัดว่า สินค้าฟุ่มเฟือยยังคงเป็นหมวดที่คนไทยยอมจ่ายสูง เช่น ค่าใช้จ่ายเฉลี่ยด้านสินค้าฟุ่มเฟือยแตะระดับประมาณ 19,828.78 บาทต่อคน ซึ่งสูงกว่าหมวดอื่นอย่างชัดเจน นี่สะท้อนว่า “ความสุขส่วนตัว” กลายเป็นแรงขับหลักของการใช้เงินช่วงเทศกาล

นอกจากนี้ ช่องทางการใช้เงินก็เปลี่ยนไปอย่างมีนัยสำคัญ โดยการจ่ายผ่าน QR Code และ Mobile Banking มีสัดส่วนสูงถึง 51.5% แซงเงินสดที่อยู่ราว 40.3% ซึ่งหมายความว่า การใช้เงินในยุคนี้ “ง่ายขึ้น เร็วขึ้น และคิดน้อยลง” ส่งผลให้เงินไหลออกจากกระเป๋าได้ไวกว่าเดิมโดยไม่รู้ตัว (26 ธันวาคม 2025) [1]

ทำไมบางเทศกาลใช้เงินสูงกว่าช่วงปกติ

เหตุผลที่เทศกาลทำให้คนใช้เงินมากกว่าปกติ ไม่ได้มาจากแค่ “มีเวลาว่าง” แต่เป็นเพราะหลายปัจจัยเกิดขึ้นพร้อมกันในช่วงเดียว เช่น การเดินทางกลับบ้าน การซื้อของฝาก การจัดเลี้ยง หรือแม้แต่การซื้อเสื้อผ้าใหม่เพื่อเข้ากับบรรยากาศเทศกาล ซึ่งทั้งหมดนี้รวมกันจนกลายเป็นค่าใช้จ่ายก้อนใหญ่โดยไม่รู้ตัว

ยิ่งไปกว่านั้น เทศกาลยังมาพร้อมกับ “แรงกดดันทางสังคม” เช่น การต้องให้ของขวัญ การต้องเข้าร่วมกิจกรรม หรือการไม่อยากตกกระแส ซึ่งทำให้หลายคนยอมใช้เงินมากขึ้น แม้จะไม่ได้วางแผนไว้ล่วงหน้า โดยเฉพาะในกลุ่มคนทำงานที่มีรายได้จำกัดแต่ต้องรักษาความสัมพันธ์ทางสังคม

อีกปัจจัยที่มองข้ามไม่ได้คือ “โปรโมชั่นตามเทศกาล” ไม่ว่าจะเป็นลดราคา Flash Sale หรือแพ็กเกจท่องเที่ยว ซึ่งกระตุ้นให้เกิดการซื้อแบบใช้อารมณ์ (Impulse Buying) มากกว่าความจำเป็น เมื่อรวมกับระบบจ่ายเงินที่สะดวกขึ้น จึงไม่แปลกที่ค่าใช้จ่ายช่วงเทศกาลจะพุ่งสูงกว่าปกติอย่างชัดเจน

คนไทยใช้เงินกับอะไรบ้างในช่วงเทศกาล?

คำตอบคือ คนไทยไม่ได้ใช้เงินแค่ “อย่างใดอย่างหนึ่ง” แต่เป็นการใช้เงินแบบกระจายหลายหมวดพร้อมกัน ทั้งการเดินทาง ของขวัญ สังสรรค์ ชอปปิง และทำบุญ ซึ่งเมื่อรวมกันแล้วทำให้ค่าใช้จ่ายพุ่งสูงแบบรู้ตัวบ้าง ไม่รู้ตัวบ้าง โดยข้อมูลหลายแหล่งชี้ตรงกันว่า หมวดหลักยังคงวนอยู่ใน 4–5 กลุ่มเดิม แต่สิ่งที่เปลี่ยนคือ “จำนวนเงินต่อหมวด” ที่สูงขึ้นอย่างชัดเจนในช่วงหลัง

ถ้ามองในเชิงพฤติกรรม จะเห็นว่าเทศกาลเป็นช่วงที่ “ข้ออ้างในการใช้เงิน” ถูกเปิดกว้างขึ้น เช่น ปกติอาจไม่ซื้อของแพง แต่ช่วงปีใหม่ซื้อได้เพราะถือว่าให้รางวัลตัวเอง หรือปกติไม่กินร้านแพง แต่ช่วงนี้ยอมจ่ายเพราะเป็นโอกาสพิเศษ สิ่งเหล่านี้ทำให้ค่าใช้จ่ายไม่ได้เพิ่มแค่ปริมาณ แต่เพิ่มในเชิงคุณภาพ (ราคาต่อชิ้น) ด้วย

และที่สำคัญคือ ค่าใช้จ่ายเหล่านี้ไม่ได้เกิดขึ้นแยกกัน แต่เกิด “ซ้อนกัน” เช่น ไปเที่ยว = ต้องจ่ายค่าที่พัก + ค่าเดินทาง + ค่าอาหาร + ค่าชอปปิง + ของฝาก จึงทำให้เงินไหลออกเร็วแบบที่หลายคนมารู้ตัวอีกทีตอนดูยอดบัญชีหลังเทศกาลจบ

ค่าเดินทาง ของขวัญ สังสรรค์ และทำบุญ คือรายจ่ายหลัก

หากแยกให้ชัด รายจ่ายช่วงเทศกาลของคนไทยสามารถแบ่งเป็นหมวดหลักได้ประมาณนี้ และแทบทุกคนจะเจออย่างน้อย 2–3 หมวดพร้อมกัน:

ค่าเดินทางและท่องเที่ยว
ทั้งค่าน้ำมัน ค่าตั๋วเครื่องบิน ค่าที่พัก รวมถึงค่าทางด่วนและค่าเตรียมรถ ซึ่งช่วงเทศกาลอย่างสงกรานต์มีข้อมูลว่าค่าใช้จ่ายอาจเพิ่มขึ้น 30–50% เมื่อเทียบกับเดือนปกติ (15 เมษายน 2025) [2]
ของขวัญและของฝาก
ตั้งแต่ของจับฉลาก ของฝากญาติ ไปจนถึงแต๊ะเอียช่วงตรุษจีน ซึ่งบางปีค่าใช้จ่ายส่วนนี้กลายเป็นหนึ่งในตัวแปรหลักที่ทำให้งบบาน
สังสรรค์และกิจกรรมทางสังคม
ค่าอาหาร ร้านอาหาร ปาร์ตี้ หรือแม้แต่ค่าเครื่องดื่ม ซึ่งเป็นหมวดที่ “ควบคุมยาก” เพราะมักเกิดจากการชวนกันแบบไม่ได้วางแผน
การทำบุญและประเพณี
เช่น สังฆทาน ผ้าไตร หรือร่วมทำบุญตามวัด ซึ่งแม้แต่ละครั้งจะดูไม่มาก แต่เมื่อรวมหลายกิจกรรมก็กลายเป็นตัวเลขที่มีนัยสำคัญ
สินค้าฟุ่มเฟือยและของใช้ส่วนตัว
โดยเฉพาะปีใหม่ที่มีข้อมูลว่า ค่าใช้จ่ายด้านนี้เฉลี่ยสูงถึงประมาณ 19,828.78 บาทต่อคน ซึ่งสะท้อนพฤติกรรม “ซื้อเพื่อความรู้สึก” มากกว่าความจำเป็น

จุดสำคัญคือ หมวดเหล่านี้ไม่ได้มีปัญหาในตัวมันเอง แต่ปัญหาเกิดเมื่อ “ไม่มีการกำหนดเพดาน” ทำให้ทุกหมวดถูกใช้เต็มที่พร้อมกัน

รายจ่ายแฝงที่ทำให้งบบานโดยไม่รู้ตัว

สิ่งที่ทำให้หลายคนรู้สึกว่า “ไม่ได้ใช้เงินเยอะ แต่เงินหายไปไหนหมด” มักไม่ใช่รายจ่ายหลัก แต่คือรายจ่ายแฝงที่สะสมแบบเงียบ ๆ ตลอดช่วงเทศกาล

ตัวอย่างรายจ่ายแฝงที่เจอบ่อย:

ค่าทางด่วน / ค่าที่จอดรถ / ค่าทริปย่อย
จ่ายครั้งละไม่มาก แต่เกิดหลายรอบ โดยเฉพาะช่วงเดินทาง
ค่าอาหารจุกจิก / คาเฟ่ / เดลิเวอรี่
วันละไม่กี่ร้อย แต่หลายวันติดกันกลายเป็นหลักพันได้ง่าย
ค่าเสื้อผ้า / ของตกแต่ง / ของใช้เฉพาะเทศกาล
ซื้อเพราะ “อยากอินกับบรรยากาศ” มากกว่าความจำเป็นจริง
ค่า Service Charge / ภาษี / ทิป
มักไม่ถูกคิดตอนตัดสินใจ แต่ถูกบวกเพิ่มตอนจ่ายจริง
ค่าแอป / ค่าธรรมเนียม / ค่าชำระผ่านระบบ
เช่น ค่าธรรมเนียมตั๋ว หรือค่าบริการที่ถูกบวกอัตโนมัติ

สิ่งที่น่าสนใจคือ รายจ่ายแฝงเหล่านี้ไม่ได้ทำให้รู้สึก “เจ็บ” ตอนจ่าย เพราะเป็นจำนวนเล็ก แต่เมื่อรวมกันแล้ว อาจกินงบถึง 20–30% ของค่าใช้จ่ายทั้งหมดโดยไม่รู้ตัว

และนี่คือจุดที่เชื่อมกับพฤติกรรมยุคใหม่ เพราะเมื่อการจ่ายเงินผ่าน QR Code หรือ Mobile Banking ทำได้ง่ายขึ้น ความรู้สึก “เงินกำลังหาย” จะลดลง ส่งผลให้รายจ่ายแฝงเหล่านี้เกิดบ่อยและเร็วกว่าเดิม

ทำไมคนไทยเริ่มเปย์ตัวเองมากขึ้นในช่วงเทศกาล?

คำตอบสั้น ๆ คือ “เทศกาลกลายเป็นข้ออ้างที่ยอมรับได้ในการใช้เงินเพื่อตัวเอง” โดยข้อมูลช่วงปีใหม่ 2568 พบว่าคนไทยกว่า 63.3% ใช้จ่ายเพื่อตัวเองมากขึ้น และเกือบครึ่งมีการซื้อสินค้าฟุ่มเฟือยเป็นรางวัลให้ตัวเองเฉลี่ยราว 15,863 บาท ซึ่งถือว่าสูงที่สุดในรอบหลายปี นี่ไม่ใช่แค่เรื่องเงิน แต่เป็นเรื่องของ “อารมณ์และความรู้สึก” ที่เข้ามาเป็นตัวขับเคลื่อน (14 มกราคม 2025) [3]

ในมุมหนึ่ง การเปย์ตัวเองไม่ได้แปลว่าฟุ่มเฟือยเสมอไป แต่เป็นการชดเชยความเหนื่อยล้าจากทั้งปี เช่น การทำงานหนัก ความเครียด หรือความกดดันทางเศรษฐกิจ ทำให้เทศกาลกลายเป็นช่วงเวลาที่หลายคนรู้สึกว่า “ขอให้ตัวเองบ้างก็ไม่ผิด” และนั่นทำให้การใช้เงินช่วงนี้มีความหมายมากกว่าปกติ

แต่ในอีกมุมหนึ่ง พฤติกรรมนี้ก็มีความเสี่ยง เพราะเมื่อการใช้เงินถูกผูกกับความรู้สึก เช่น ความสุขหรือการปลอบใจตัวเอง มันจะทำให้การตัดสินใจใช้เงิน “หลุดจากเหตุผล” ได้ง่ายขึ้น โดยเฉพาะเมื่อมีโปรโมชั่นหรือบรรยากาศเทศกาลเข้ามาเสริมแรง

Self-Reward เมื่อเทศกาลกลายเป็นรางวัลหลังปีหนัก ๆ

Self-Reward หรือ “การให้รางวัลตัวเอง” กลายเป็นหนึ่งในพฤติกรรมหลักของคนไทยยุคใหม่ โดยเฉพาะในช่วงปีใหม่ที่มีการใช้จ่ายเพื่อสินค้าฟุ่มเฟือยสูงถึงเกือบ 20,000 บาทต่อคนในบางกลุ่ม ซึ่งสะท้อนว่า คนไม่ได้ซื้อเพราะจำเป็น แต่ซื้อเพราะ “อยากรู้สึกดีขึ้น”

ถ้ามองลึกลงไป พฤติกรรมนี้มีพื้นฐานจากจิตวิทยาที่เรียกว่า “Delayed Gratification” หรือการอดทนรอความสุข แล้วค่อยปล่อยออกมาในช่วงเวลาที่เหมาะสม เช่น ทำงานมาทั้งปี → ถึงเวลาพัก → ใช้เงินเพื่อให้รางวัลตัวเอง ซึ่งเทศกาลคือช่วงเวลาที่สมบูรณ์แบบสำหรับวงจรนี้

และยิ่งปีไหนที่เศรษฐกิจไม่ดี หรือคนรู้สึกเครียดมาก พฤติกรรมนี้จะยิ่งแรงขึ้น เพราะคนต้องการ “เติมพลังทางใจ” มากกว่าปกติ นี่คือเหตุผลที่แม้รายได้ไม่เพิ่ม แต่ค่าใช้จ่ายช่วงเทศกาลกลับยังสูงขึ้นได้

สินค้าฟุ่มเฟือยกับความรู้สึกว่า “ขอให้ตัวเองบ้าง”

สิ่งที่น่าสนใจคือ คำว่า “ฟุ่มเฟือย” ในมุมของผู้ใช้จ่ายช่วงเทศกาล มักไม่ได้ถูกมองว่าเป็นเรื่องผิด แต่ถูกมองว่าเป็น “สิ่งที่ควรมีบ้างในชีวิต” เช่น เสื้อผ้าใหม่ ของแบรนด์เนม เที่ยวดี ๆ หรือกินร้านแพง ซึ่งทั้งหมดนี้เชื่อมกับความรู้สึกว่า “ปีหนึ่งมีไม่กี่ครั้ง”

ข้อมูลปีใหม่ 2569 ชี้ว่า หมวดสินค้าฟุ่มเฟือยยังคงเป็นอันดับ 1 ของการใช้จ่าย และมีค่าเฉลี่ยสูงกว่าหมวดอื่นอย่างชัดเจน แปลว่าคนไม่ได้แค่ใช้เงิน แต่เลือกใช้เงินกับสิ่งที่ “ให้ความรู้สึกคุ้มค่าในเชิงอารมณ์” มากที่สุด

อีกจุดที่น่าสนใจคือ การจ่ายเงินยุคนี้ทำได้ง่ายขึ้นมาก ผ่าน QR Code หรือ Mobile Banking ทำให้ขั้นตอนการคิดก่อนซื้อสั้นลง จากเดิมต้องหยิบเงินสด → ตอนนี้แค่สแกนจบ ส่งผลให้การตัดสินใจซื้อสินค้าฟุ่มเฟือยเกิดขึ้นเร็วขึ้นโดยไม่ทันตั้งตัว

สุดท้ายแล้ว สิ่งที่ทำให้การเปย์ตัวเองช่วงเทศกาล “แรงขึ้น” ไม่ใช่แค่เงินในกระเป๋า แต่คือการผสมกันของ

อารมณ์ (อยากให้รางวัลตัวเอง)
บรรยากาศ (เทศกาล = ใช้เงินได้)
เทคโนโลยี (จ่ายง่ายขึ้น)

และเมื่อทั้ง 3 อย่างมาพร้อมกัน มันจึงกลายเป็นช่วงที่ “เงินออกง่ายที่สุดในรอบปี” แบบที่หลายคนไม่ทันรู้ตัว

เทศกาลแต่ละแบบ ทำให้คนไทยใช้เงินต่างกันยังไง?

คำตอบคือ “ต่างกันชัด” เพราะแต่ละเทศกาลมีบริบททางวัฒนธรรม อารมณ์ และกิจกรรมที่ไม่เหมือนกัน ทำให้รูปแบบการใช้เงินเปลี่ยนไปตามสถานการณ์ ไม่ใช่แค่ใช้เยอะเหมือนกันหมด แต่เป็นการใช้เงิน “คนละเหตุผล” และ “คนละจุด” ซึ่งเป็นสิ่งที่หลายบทความยังไม่ค่อยอธิบายลึก

ถ้ามองแบบภาพรวม เทศกาลในไทยสามารถแบ่งออกเป็น 3 โหมดหลักของการใช้เงิน ได้แก่

โหมดครอบครัว (สงกรานต์, วันพ่อ)
โหมดสังคมและไลฟ์สไตล์ (คริสต์มาส, ปีใหม่)
โหมดประเพณีและความเชื่อ (ตรุษจีน, ทำบุญ)

และแต่ละโหมดนี้จะมี “ทิศทางเงิน” ที่ไหลต่างกันชัดเจน ทั้งในเรื่องจำนวนเงิน ความถี่ และเหตุผลในการใช้

ปีใหม่ สงกรานต์ ตรุษจีน คริสต์มาส ใช้เงินคนละอารมณ์

ถ้าแยกเป็นรายเทศกาล จะเห็น Insight ที่น่าสนใจมากขึ้น:

ปีใหม่ = ใช้เงินเพื่อ “รีเซ็ตชีวิต”
เน้นการให้รางวัลตัวเอง ซื้อของใหม่ เริ่มต้นใหม่ ทำให้หมวดสินค้าฟุ่มเฟือยและสังสรรค์พุ่งสูง เช่น ค่าใช้จ่ายสินค้าฟุ่มเฟือยเฉลี่ยเกือบ 20,000 บาทต่อคน
สงกรานต์ = ใช้เงินเพื่อ “การเดินทางและครอบครัว”
ค่าใช้จ่ายหลักคือเดินทาง กลับบ้าน ท่องเที่ยว และทำบุญ โดยมีข้อมูลว่าค่าใช้จ่ายอาจเพิ่มขึ้น 30–50% จากเดือนปกติ เพราะมีหลายกิจกรรมซ้อนกัน
ตรุษจีน = ใช้เงินเพื่อ “ธรรมเนียมและความเชื่อ”
เช่น แต๊ะเอีย ของไหว้ ของฝาก ซึ่งเป็นค่าใช้จ่ายที่ “เลี่ยงยาก” เพราะเป็นวัฒนธรรม ทำให้หลายคนต้องเตรียมเงินล่วงหน้า
คริสต์มาส = ใช้เงินเพื่อ “ไลฟ์สไตล์และสังคม”
จากข้อมูลพบว่าเป็นเทศกาลที่มีค่าใช้จ่ายเฉลี่ยต่อธุรกรรมสูงสุด (ประมาณ 4,949 บาท) เพราะเน้นกิน เที่ยว ชอป และบรรยากาศมากกว่าประเพณี
วันพ่อ / วันสำคัญ = ใช้เงินเพื่อ “ความสัมพันธ์”
เช่น พาไปกินข้าว ซื้อของขวัญ ซึ่งค่าใช้จ่ายอาจไม่สูงเท่าเทศกาลใหญ่ แต่มีความสม่ำเสมอ

ตารางเปรียบเทียบรายจ่ายเด่นของแต่ละเทศกาล

เพื่อให้เห็นภาพชัดขึ้น ลองดูภาพรวมแบบเปรียบเทียบ:

เทศกาล	รายจ่ายหลัก	ลักษณะการใช้เงิน
ปีใหม่	ของขวัญ สังสรรค์ ฟุ่มเฟือย	ใช้เพื่อรีเซ็ตชีวิต ให้รางวัลตัวเอง
สงกรานต์	เดินทาง ท่องเที่ยว ทำบุญ	ใช้กับครอบครัวและการเคลื่อนไหว
ตรุษจีน	แต๊ะเอีย ของไหว้ ของฝาก	ใช้ตามธรรมเนียม เลี่ยงยาก
คริสต์มาส	ร้านอาหาร ชอปปิง	ใช้ตามไลฟ์สไตล์และบรรยากาศ
วันพ่อ	ของขวัญ กินข้าว	ใช้เพื่อความสัมพันธ์

สิ่งที่น่าสนใจคือ แม้ “ยอดรวม” ของการใช้เงินจะสูงในหลายเทศกาล แต่ “โครงสร้างการใช้เงิน” ต่างกัน ซึ่งส่งผลต่อพฤติกรรมหลังเทศกาลด้วย เช่น

ใช้กับฟุ่มเฟือย → มีโอกาสรู้สึกผิดทีหลัง
ใช้กับครอบครัว → รู้สึกคุ้มค่ามากกว่า
ใช้ตามธรรมเนียม → เลี่ยงไม่ได้

และนี่คือจุดที่ทำให้บางเทศกาล “เสี่ยงเป็นหนี้” มากกว่าบางเทศกาล โดยเฉพาะช่วงที่มีทั้งการสังสรรค์ + เปย์ตัวเอง + เดินทาง รวมกันในช่วงเวลาเดียว เช่น ปีใหม่

การจ่ายเงินยุคดิจิทัล ทำให้เงินไหลง่ายขึ้นไหม?

คำตอบคือ “ง่ายขึ้นแบบมีนัยสำคัญ” และส่งผลโดยตรงต่อพฤติกรรมการใช้เงินของคนไทย โดยข้อมูลช่วงปีใหม่ 2569 ระบุว่าการจ่ายผ่าน QR Code และ Mobile Banking มีสัดส่วนสูงถึง 51.5% แซงเงินสดที่อยู่ราว 40.3% ไปแล้ว นี่ไม่ใช่แค่เรื่องความสะดวก แต่คือการเปลี่ยน “ความรู้สึกตอนจ่ายเงิน”

ในอดีต การใช้เงินสดทำให้เรารู้สึกถึงการเสียเงินมากกว่า เพราะต้องหยิบเงินจริงออกจากกระเป๋า แต่ในยุคดิจิทัล การจ่ายเงินกลายเป็นแค่ “การสแกนและกดยืนยัน” ทำให้ขั้นตอนการคิดก่อนจ่ายสั้นลง และลดความรู้สึกเสียดายเงินลงโดยไม่รู้ตัว

เมื่อเอาเรื่องนี้ไปวางคู่กับช่วงเทศกาลที่มีทั้งอารมณ์ บรรยากาศ และแรงกดดันทางสังคมอยู่แล้ว จึงยิ่งทำให้การใช้เงิน “ไหลเร็วกว่าเดิม” และมักเกินกว่าที่ตั้งใจไว้ตั้งแต่แรก

QR Code และ Mobile Banking ทำให้จ่ายเร็วกว่าเดิม

การเติบโตของ QR Code และ Mobile Banking ไม่ได้แค่เปลี่ยนช่องทางการจ่ายเงิน แต่เปลี่ยน “พฤติกรรมการตัดสินใจ” ไปด้วย เพราะมันลดขั้นตอนจากหลายจังหวะเหลือแค่ไม่กี่วินาที เช่น จากเดิมต้องคิด → หยิบเงิน → ทอน → ตอนนี้เหลือแค่คิดสั้น ๆ แล้วสแกนจบ

ในช่วงเทศกาลที่มีการใช้จ่ายถี่ เช่น กินข้าวกับเพื่อนหลายรอบ ซื้อของฝากหลายที่ หรือเดินห้างทั้งวัน การจ่ายแบบนี้ทำให้ “ความถี่ในการจ่าย” เพิ่มขึ้นโดยไม่รู้ตัว เพราะมันเร็วและไม่สะดุดจังหวะชีวิต

ยิ่งไปกว่านั้น หลายคนไม่ได้เช็กยอดเงินทุกครั้งหลังจ่าย ทำให้เกิดช่องว่างระหว่าง “ความรู้สึกว่ามีเงินเหลือ” กับ “เงินจริงในบัญชี” ซึ่งมักจะมารู้ตัวอีกทีตอนยอดรวมเริ่มสูงเกินคาด

เมื่อการจ่ายไม่เห็นเงินสด ความยั้งคิดอาจลดลง

หนึ่งใน Insight ที่สำคัญที่สุดคือ การไม่เห็นเงินสด ทำให้สมองรับรู้ความสูญเสียช้าลง หรือที่เรียกว่า “Pain of Paying” ลดลง ซึ่งเป็นเหตุผลว่าทำไมคนถึงกล้าใช้เงินมากขึ้นเมื่อใช้บัตรหรือจ่ายผ่านมือถือ

ในช่วงเทศกาล ปัจจัยนี้จะยิ่งแรงขึ้น เพราะมีทั้งบรรยากาศ ความสนุก และการใช้จ่ายแบบต่อเนื่อง ทำให้หลายคนเข้าสู่โหมด “ใช้ก่อน คิดทีหลัง” โดยเฉพาะกับหมวดอย่างอาหาร ของฝาก หรือของฟุ่มเฟือยที่ไม่ได้จำเป็นจริง ๆ

และนี่คือจุดที่เชื่อมตรงไปยังปัญหาใหญ่ เพราะเมื่อการใช้เงินเกิดจากอารมณ์ + จ่ายง่าย + ไม่เห็นเงินสด ผลลัพธ์ที่ตามมาคือ “ยอดใช้จ่ายที่สูงกว่าที่วางแผนไว้” เกือบทุกครั้ง

เทศกาลกลายเป็นจุดเริ่มต้นของหนี้ได้ยังไง?

คำตอบคือ เทศกาลไม่ได้สร้างหนี้ในทันที แต่สร้าง “เงื่อนไขของหนี้” ผ่านพฤติกรรมเล็ก ๆ ที่สะสมกัน เช่น ใช้เงินเกินงบ ใช้บัตรเครดิตโดยไม่ได้วางแผน หรือดึงเงินออมมาใช้จนหมด ซึ่งเมื่อรวมกันแล้วจะกลายเป็นภาระหลังเทศกาลแบบเลี่ยงไม่ได้

ซึ่งในระดับประเทศ ปัญหานี้สะท้อนผ่านตัวเลขหนี้ครัวเรือนที่ยังอยู่ในระดับสูง และมีแนวโน้มยืดเยื้อ โดยเฉพาะในกลุ่มคนวัยทำงานและรายได้น้อย ที่มักต้องใช้สินเชื่อหรือบัตรเครดิตเพื่อให้สามารถใช้ชีวิตตามช่วงเทศกาลได้

อีกมุมหนึ่งคือ “แรงกดดันทางสังคม” ที่ทำให้บางคนยอมใช้เงินเกินตัว เช่น ไม่อยากดูแย่ในสายตาคนอื่น ต้องให้ของขวัญ ต้องร่วมกิจกรรม หรือแม้แต่ต้องใช้เงินเพื่อรักษาความสัมพันธ์ ซึ่งพฤติกรรมเหล่านี้ไม่ได้เกิดจากความต้องการเพียงอย่างเดียว แต่ยังเชื่อมกับความคาดหวังและความหวังในชีวิตบางอย่าง โดยเฉพาะในกลุ่มรายได้จำกัด ที่มีการวิเคราะห์เกี่ยวกับ ทำไมคนรายได้น้อย ถึงชอบเสี่ยงโชค ว่าความกดดันทางการเงินและโอกาสที่จำกัด อาจผลักให้การใช้เงินบางครั้งไม่อยู่บนเหตุผลล้วน ๆ

สุดท้ายแล้ว เทศกาลจึงไม่ได้เป็นแค่ช่วงเวลาแห่งความสุข แต่เป็น “จุดทดสอบวินัยทางการเงิน” ของแต่ละคน ว่าจะสามารถสนุกกับมันได้โดยไม่สร้างภาระในอนาคตหรือไม่

จากรายจ่ายเล็ก ๆ สู่บิลก้อนใหญ่หลังเทศกาล

ปัญหาหนี้ไม่ได้เกิดจากการใช้เงินก้อนใหญ่ครั้งเดียว แต่เกิดจาก “รายจ่ายเล็ก ๆ หลายครั้ง” ที่รวมกัน เช่น กินข้าวหลายมื้อ เที่ยวหลายวัน ซื้อของฝากหลายชิ้น ซึ่งตอนจ่ายแต่ละครั้งอาจไม่รู้สึกอะไร แต่พอรวมกันแล้วกลายเป็นหลักหมื่นได้ง่าย

ยิ่งถ้าใช้บัตรเครดิตหรือระบบผ่อนชำระ จะยิ่งทำให้ความรู้สึกว่าต้องจ่ายเงิน “เลื่อนไปในอนาคต” ทำให้ตัดสินใจใช้เงินได้ง่ายขึ้น แต่เมื่อถึงรอบบิลจริง หลายคนจะเจอกับตัวเลขที่เกินกว่าที่คาดไว้มาก

และจุดที่พีคที่สุดคือช่วง “หลังเทศกาล” เพราะเป็นช่วงที่ค่าใช้จ่ายหยุดแล้ว แต่ภาระการจ่ายเริ่มต้น ทำให้หลายคนรู้สึกว่าทำไมเดือนนั้นเงินตึงกว่าปกติ ทั้งที่เทศกาลก็จบไปแล้ว

หนี้ครัวเรือนไทยกับปัญหาใช้เงินเกินตัว

ในระดับประเทศ ปัญหานี้สะท้อนผ่านตัวเลขหนี้ครัวเรือนที่ยังอยู่ในระดับสูง และมีแนวโน้มยืดเยื้อ โดยเฉพาะในกลุ่มคนวัยทำงานและรายได้น้อย ที่มักต้องใช้สินเชื่อหรือบัตรเครดิตเพื่อให้สามารถใช้ชีวิตตามช่วงเทศกาลได้

วิธีคุมค่าใช้จ่ายช่วงเทศกาลแบบไม่ทำลายความสุข

คำตอบคือ “ควบคุมได้ ถ้าวางแผนก่อนใช้ ไม่ใช่แก้หลังเงินหมด” เพราะปัญหาของการใช้เงินช่วงเทศกาลไม่ได้อยู่ที่การใช้เยอะ แต่คือการ “ไม่มีกรอบ” ทำให้เงินไหลออกไปเรื่อย ๆ โดยไม่รู้จุดหยุด ดังนั้นวิธีคุมที่ได้ผลจริง ไม่ใช่การห้ามใช้ แต่คือการ “กำหนดขอบเขตตั้งแต่ต้น”

สิ่งที่หลายคนเข้าใจผิดคือ คิดว่าการวางแผนจะทำให้เทศกาลไม่สนุก แต่ในความจริงแล้ว คนที่วางแผนดีมักสนุกกว่า เพราะไม่ต้องมานั่งกังวลทีหลังว่าบัญชีจะพังหรือเปล่า ซึ่งเป็นความต่างระหว่าง “ใช้เงินแบบมีสติ” กับ “ใช้เงินตามอารมณ์”

และถ้ามองจากข้อมูลพฤติกรรมที่ผ่านมา จะเห็นว่า คนที่ควบคุมค่าใช้จ่ายได้ มักไม่ได้ใช้เงินน้อยกว่าคนอื่น แต่ใช้เงิน “ตรงจุด” มากกว่า

ตั้งงบ แบ่งหมวด และเช็กยอดก่อนจ่าย

วิธีที่ใช้ได้จริง และไม่ซับซ้อน สามารถเริ่มจาก 3 ขั้นตอนหลัก:

ตั้งงบรวมก่อนเทศกาลเริ่ม
กำหนดตัวเลขชัดเจนว่า “เทศกาลนี้ใช้ได้เท่าไหร่” โดยใช้เงินที่เหลือจากค่าใช้จ่ายจำเป็นเท่านั้น ไม่ดึงเงินออมฉุกเฉินมาใช้
แบ่งงบตามหมวด
เช่น เดินทาง สังสรรค์ ของขวัญ และสำรอง ซึ่งแนวคิดแบบ 40/30/20/10 (หรือปรับตามไลฟ์สไตล์) จะช่วยให้เห็นลิมิตของแต่ละส่วนชัดขึ้น
เช็กยอดทุกครั้งก่อนจ่าย
โดยเฉพาะในยุคที่ใช้ QR Code หรือ Mobile Banking การดูยอดเงินก่อนจ่ายจะช่วย “เรียกสติ” ได้มากกว่าการมารู้ทีหลัง

หัวใจสำคัญคือ อย่าปล่อยให้ทุกหมวด “ใช้เต็มพร้อมกัน” เพราะนั่นคือจุดเริ่มต้นของงบบานแบบไม่รู้ตัว

ใช้เทศกาลให้คุ้ม โดยไม่ต้องยืมเงินอนาคต

อีกหนึ่งหลักคิดที่สำคัญคือ “อย่าเอาเงินอนาคตมาใช้กับความสุขระยะสั้น” เช่น การรูดบัตรเครดิตโดยไม่มีแผนจ่าย หรือการผ่อนเพื่อซื้อของที่ไม่จำเป็น เพราะสิ่งเหล่านี้จะเปลี่ยนความสุขระยะสั้น ให้กลายเป็นภาระระยะยาวทันที

ถ้าต้องเลือกจริง ๆ วิธีที่ปลอดภัยกว่า คือการ “ลดบางอย่างเพื่อรักษาสมดุล” เช่น

ลดจำนวนทริป แต่เลือกทริปที่คุ้ม
ลดของฝาก แต่เลือกให้มีความหมาย
ลดความถี่การสังสรรค์ แต่ยังคงคุณภาพของช่วงเวลา

สุดท้ายแล้ว เทศกาลที่ดีไม่ใช่เทศกาลที่ใช้เงินเยอะที่สุด แต่คือเทศกาลที่ “จบแล้วไม่กระทบชีวิตหลังจากนั้น” ซึ่งเป็นจุดที่หลายคนมองข้าม

บทสรุป เทศกาล กับการใช้เงินของคนไทย

เทศกาลทำให้คนไทยใช้เงินมากขึ้นจริง ทั้งจากปัจจัยด้านอารมณ์ สังคม วัฒนธรรม และเทคโนโลยีที่ทำให้การจ่ายเงินง่ายขึ้น โดยเฉพาะในช่วงปีใหม่ที่มีเงินสะพัดระดับแสนล้านบาท และพฤติกรรมเปย์ตัวเองที่เพิ่มขึ้นอย่างชัดเจน

แต่ในอีกด้านหนึ่ง การใช้เงินช่วงเทศกาลก็เป็นดาบสองคม เพราะหากไม่มีการวางแผน อาจกลายเป็นจุดเริ่มต้นของหนี้ได้จากรายจ่ายเล็ก ๆ ที่สะสมกัน จนกลายเป็นภาระหลังเทศกาลแบบที่หลายคนไม่ทันตั้งตัว

ความสุขช่วงเทศกาลควรจบพร้อมรอยยิ้ม ไม่ใช่หนี้

แก่นของเรื่องนี้มีแค่นี้เอง เทศกาลไม่ใช่ปัญหา แต่ “วิธีใช้เงินในเทศกาล” ต่างหากที่เป็นตัวกำหนดผลลัพธ์ เพราะสุดท้ายแล้ว ความสุขที่แท้จริงไม่ได้วัดจากจำนวนเงินที่ใช้ แต่คือความสบายใจหลังจากที่มันจบลง

ถ้าเราสามารถสนุกกับเทศกาลได้ โดยไม่ต้องมานั่งกังวลเรื่องเงินในเดือนถัดไป นั่นแปลว่าเราใช้เงินได้ถูกทางแล้ว และนั่นคือจุดที่เทศกาลควรจะเป็นจริง ๆ

ใช้เงินให้เป็น เทศกาลก็ยังสนุกได้โดยไม่เจ็บหลังงานจบ

โดยสรุป เทศกาลคือช่วงเวลาที่เงินไหลง่ายที่สุดในรอบปี แต่ก็เป็นช่วงที่เราสามารถ “ฝึกวินัยการเงิน” ได้ดีที่สุดเช่นกัน เพราะมันเต็มไปด้วยสิ่งล่อใจและสถานการณ์จริงให้ตัดสินใจ

ถ้าคุมได้ในช่วงนี้ ช่วงอื่นของปีจะง่ายขึ้นทันที แต่ถ้าพลาดในช่วงนี้ ผลกระทบก็มักลากยาวกว่าที่คิดสุดท้ายแล้ว ไม่ต้องจำหมด แค่จำสิ่งนี้ก็พอ ใช้เงินให้ทันความสุข ไม่ใช่ใช้จนความสุขหมดตามเงินไป