Dopamine คืออะไร มีบทบาทต่อร่างกายยังไง?

Fiona
14 ก.พ. 26
08:00
108 views

Dopamine คืออะไร โดปามีนเป็นสารสื่อประสาทชนิดหนึ่ง ที่ร่างกายสร้างขึ้นเอง โดยมีบทบาทสำคัญต่ออารมณ์ แรงจูงใจ และความรู้สึกพึงพอใจ เกี่ยวกับระบบรางวัล ของสมองและมีอิทธิพลต่อพฤติกรรม การตัดสินใจ รวมถึงการเคลื่อนไหวของร่างกาย

โดปามีนคืออะไร?
โดปามีนทำหน้าที่อะไรในร่างกาย?
วิธีดูแลสุขภาพ เพื่อรักษาสมดุลโดปามีน

สารสื่อประสาท Dopamine คืออะไร

โดปามีนเป็นสารสื่อประสาทชนิดหนึ่งในกลุ่ม monoamine neurotransmitter ซึ่งสร้างขึ้นในสมอง และทำหน้าที่เป็นสารเคมี ที่ส่งต่อสัญญาณ ระหว่างเซลล์ประสาท รวมถึงสื่อสารไปยังส่วนต่างๆของร่างกาย มีบทบาทสำคัญ ในการเชื่อมโยง การทำงานของระบบประสาท กับการตอบสนองของร่างกาย

นอกจากนี้ โดปามีนยังทำหน้าที่เป็นฮอร์โมน โดยจัดอยู่ในกลุ่ม catecholamines ร่วมกับ epinephrine และ norepinephrine ซึ่งเป็นกลุ่มฮอร์โมน ที่มีโครงสร้างโมเลกุลบางส่วนคล้ายกัน ฮอร์โมนเหล่านี้ สร้างจากต่อมหมวกไต ซึ่งเป็นต่อมขนาดเล็ก คล้ายหมวก ที่อยู่ด้านบนของไตแต่ละข้าง (23 มีนาคม 2022) [1]

ประวัติ และพัฒนาการของโดปามีน

โดปามีนถูกสังเคราะห์ขึ้นครั้งแรกในปี 1910 โดย George Barger และ James Ewens ที่ศูนย์วิจัยทางเภสัชกรรม ในกรุงลอนดอน ประเทศอังกฤษ และถูกระบุ พบในสมองมนุษย์ครั้งแรก ในปี 1957 โดย Katharine Montagu ต่อมาในปี 1958 Arvid Carlsson และ Nils-Åke Hillarp จากสถาบันโรคหัวใจ Sweden

ได้ค้นพบหน้าที่ของโดปามีน ในฐานะสารสื่อประสาท Carlsson ได้รับรางวัลโนเบล สาขาสรีรวิทยา หรือการแพทย์ในปี 2000 จากการแสดงให้เห็นว่า โดปามีนไม่ได้เป็นเพียงสารตั้งต้นของ norepinephrine และ epinephrine เท่านั้น แต่ยังเป็นสารสื่อประสาทด้วยตนเอง

ในปี 2007 พบว่าเมื่อใส่วัสดุ ลงในสารละลายโดปามีน ที่เป็นด่างเล็กน้อย จะเกิดชั้นเคลือบบางๆ ที่เรียกว่า polydopamine จากปฏิกิริยา Oxidation ตามธรรมชาติ ชั้นเคลือบนี้ สามารถเกาะได้กับวัตถุหลายขนาด ตั้งแต่ระดับนาโน ไปจนถึงพื้นผิวใหญ่ๆ และมีศักยภาพ นำไปใช้งานได้หลายด้าน (4 มกราคม 2026) [2]

โดปามีนทำหน้าที่อะไรในร่างกาย?

ทำให้มีแรงอยากทำสิ่งต่างๆ โดปามีนคือแรงผลักดันข้างใน ที่ทำให้เราอยากลุกขึ้นมาทำอะไรบางอย่าง ไม่ว่าจะเป็นการทำงาน ออกกำลังกาย หรือไล่ตามเป้าหมายต่างๆ เกี่ยวกับระบบรางวัลของสมอง ถ้าโดปามีนทำงานดี เราจะรู้สึกมีไฟ มีแรงจูงใจ
ทำให้เราอยากมีความสุข เวลาเจอสิ่งที่ดี หรือให้รางวัล สมองจะหลั่งโดปามีนออกมา แต่ไม่ได้ทำให้รู้สึกสุขโดยตรง สิ่งที่มันทำ คือเพิ่มความอยาก และความคาดหวัง ต่อความสุข คือโดปามีนทำให้เรา อยากตามหา สิ่งที่ทำให้รู้สึกดี ไม่ว่าจะเป็นอาหาร หรือกิจกรรมสนุกๆ
ช่วยเรื่องความจำ และการเรียนรู้ โดปามีนช่วยให้เราจำสิ่งที่สำคัญต่อเรา โดยเฉพาะสิ่งที่เกี่ยวข้องกับแรงจูงใจ หรือรางวัล มันมีบทบาท ทั้งในความจำระยะยาว และความจำที่ใช้คิดตัดสินใจในระยะสั้น รวมถึงช่วยให้เรียนรู้จากประสบการณ์ ว่าอะไรควรทำต่อ และอะไรไม่ควรทำอีก

ที่มา: What Does Dopamine Do (15 ธันวาคม 2022) [3]

ปัจจัยอะไร ที่ส่งผลต่อโดปามีน?

สิ่งเร้าที่ให้รางวัล เมื่อเราเจอสิ่งที่สมองมองว่าเป็นรางวัล เช่นอาหาร กิจกรรมที่ชอบ หรือประสบการณ์ ที่กระตุ้นความรู้สึกดี สมองจะหลั่งโดปามีนเพิ่มขึ้น สิ่งเหล่านี้ จึงมีผลโดยตรง ต่อระดับโดปามีน
ความคาดหวัง และแรงจูงใจภายใน โดปามีนเกี่ยวกับความอยาก และแรงผลักดันภายใน หากเรามีเป้าหมาย มีสิ่งที่อยากทำ หรือรู้สึกตื่นเต้น กับสิ่งใหม่ๆ การทำงานของโดปามีน จะเกี่ยวข้องกับกระบวนการนี้
การเรียนรู้ และประสบการณ์ใหม่ กิจกรรมที่เกี่ยวข้อง กับการสำรวจ การเรียนรู้ และความอยากรู้อยากเห็น มีความเชื่อมโยง กับการทำงานของโดปามีน เพราะเป็นส่วนหนึ่ง ของระบบรางวัล และแรงจูงใจ

ถ้าโดปามีนต่ำ จะเกิดอะไรขึ้น?

ขาดแรงจูงใจ เมื่อระดับโดปามีนต่ำ อาจรู้สึกไม่มีไฟ ไม่อยากพยายาม หรือไม่อยากลงมือทำสิ่งต่างๆ แม้จะเป็นสิ่งที่เคยสนใจ
ไม่อยากแสวงหารางวัล โดปามีนมีบทบาท ต่อพฤติกรรม การแสวงหารางวัล หากระดับต่ำลง อาจทำให้ไม่ค่อยอยากไขว่คว้า หรือพยายาม เพื่อให้ได้สิ่งที่ต้องการ
ผลต่อการเรียนรู้ และความจำ เนื่องจากโดปามีน เกี่ยวข้องกับความจำ และการเรียนรู้ ระดับที่ต่ำ อาจส่งผลต่อความสามารถ ในการจดจำสิ่งที่สำคัญ หรือการใช้ข้อมูล เพื่อตัดสินใจ

วิธีดูแลสุขภาพ เพื่อรักษาสมดุลโดปามีน

ทำกิจกรรม ที่มีความหมายกับตัวเอง เลือกทำสิ่งที่เรารู้สึกมีคุณค่า และให้รางวัลกับชีวิต เพราะระบบโดปามีน ตอบสนองต่อแรงจูงใจภายใน และความพึงพอใจ จากการบรรลุเป้าหมาย
ตั้งเป้าหมายเล็กๆ และทำให้สำเร็จ การค่อยๆ ทำเป้าหมายให้สำเร็จ ช่วยกระตุ้นระบบรางวัลของสมอง ทำให้เกิดแรงจูงใจต่อเนื่อง
เปิดรับการเรียนรู้ และสิ่งใหม่ๆ ความอยากรู้อยากเห็น และการสำรวจสิ่งใหม่ เกี่ยวข้องกับการทำงานของโดปามีน การพัฒนาตัวเองอยู่เสมอ จึงช่วยสมดุลของระบบนี้ได้

Dopamine คืออะไร กล่าวโดยสรุป

โดปามีนเป็นทั้งสารสื่อประสาท และฮอร์โมน ที่มีบทบาทสำคัญ ต่อแรงจูงใจ ระบบรางวัล ความอยาก ความจำ และการเรียนรู้ มันไม่ได้ทำให้เรามีความสุขโดยตรง แต่เป็นตัวผลักดัน ให้เราอยากแสวงหาสิ่งที่ให้รางวัล และพัฒนาตัวเอง ระดับโดปามีนที่สมดุล ช่วยให้รู้สึกมีไฟ มีเป้าหมาย

ถ้าโดปามีนสูง จะเป็นยังไง?

หากโดปามีนสูง ร่างกายอาจอยู่ในภาวะที่มีแรงขับ และแรงจูงใจสูงมาก รู้สึกตื่นตัว กระตือรือร้น และอยากแสวงหาสิ่งที่ให้รางวัล เมื่อระดับสูงเกินสมดุล อาจทำให้เกิดความหมกมุ่นกับเป้าหมายบางอย่าง ตัดสินใจเร็วขึ้น หรือมีแนวโน้มเป็นคนหุนหันพลันแล่น

โดปามีนมีผลต่อบุคลิกภาพอย่างไร?

โดปามีนมีอิทธิพล ต่อบุคลิกภาพ ในด้านแรงจูงใจ ความกระตือรือร้น และการแสวงหาประสบการณ์ใหม่ คนที่โดปามีนสูง อาจเป็นคนมีไฟ ชอบความท้าทาย ตั้งเป้าหมายเก่ง และสนุกกับการเรียนรู้สิ่งใหม่ๆ ขณะที่ระดับโดปามีนต่ำ อาจทำให้ดูเฉยชา ไม่ค่อยมีแรงผลักดัน